Bazylika św. Franciszka
Bazylika św. Franciszka w Asyżu
Prace przy budowie Bazyliki św. Franciszka zostały rozpoczęte w 1228 r., zaledwie w dwa lata po śmierci Świętego. Skalisty i nierówny teren, wznoszący się nad doliną potoku Tescio na północy i ponad równiną umbryjską na południu, ofiarowany został Zakonowi Braci Mniejszych przez mieszkańców Asyżu, ale wpisany jest w księgach wieczystych jako własność papieża Grzegorza IX, jako że Reguła franciszkańska zabrania posiadania jakiejkolwiek własności. Z zapisu notarialnego wynika więc, że kościół i klasztor należą do Watykanu.
Miejsce, które w tamtych czasach nazywane było Piekielnym Szczytem ponieważ wykonywane tu byty wyroki śmierci, zamieniło się w Rajskie Wzgórze, jako że przechowywane są tutaj śmiertelne szczątki św. Franciszka.
Autorem projektu Bazyliki był przełożony generalny Zakonu brat Eliasz di Bombarone. Wielka energia brata Eliasza, entuzjazm robotników i aktywny udział wszystkich mieszkańców Asyżu umożliwiły wykończenie kościoła dolnego zaledwie w dwa lata. Budowę rozpoczęto 17 lipca 1228 r., czyli następnego dnia po kanonizacji Franciszka. Jest to dwupoziomowa bazylika z kryptą. Bazylika dolna została ukończona w 1230 r. i w niej pochowano św. Franciszka. Romańska wieża pochodzi sprzed 1238 r. W r. 1754 Benedykt XIV nadal świątyni tytuł bazyliki patriarchalnej.
Bazylika św. Franciszka stanowi jedno z najwspanialszych i najbardziej oryginalnych osiągnięć sztuki włoskiej, gdzie imponującej wielkości zewnętrznej godnie odpowiada bogactwo fresków wszystkich najsławniejszych szkół XIII i XIV w.
Podwójne wejście we wspaniałym portalu z XIV w. wprowadza do majestatycznego atrium, w połowie którego, po lewej stronie, otwiera się główna nawa bazyliki dolnej.
Kościół dolny
Kościół dolny
Idąc atrium w półmroku, który skłania do refleksyjnego milczenia, mijając po lewej stronie kaplicę św. Sebastiana, dochodzi się do kaplicy św. Antoniego Pustelnika, a stąd do Starego cmentarza. Wracając do atrium, można na prawo podziwiać kaplicę św. Katarzyny.
Następnie przechodzi się do wielkiej nawy, posiadającej po obydwu stronach kaplice o podwyższonym poziomie, zbudowane w XIV w. Niskie sklepienie i półmrok miejsca przywodzą na myśl głęboką pokorę św. Franciszka i stwarzają atmosferę skupienia, która zachęca do modlitwy. Światło w tysiącach odblasków przenika przez liczne witraże, będące dziełem wielkich mistrzów, którzy przyozdobili kościół malowidłami.
W połowie nawy, przez dwoiste boczne schody, zejście do grobu św. Franciszka.
Grób św. Franciszka
Grób św. Franciszka
Św. Franciszek umarł w Porcjunkuli w sobotę wieczorem 3 października 1226 r. Następnego dnia złożono jego ciało do drewnianej trumny, przeniesiono procesjonalnie do Asyżu i pochowano w kościele św. Jerzego. Aby uchronić ciało przed ewentualną kradzieżą, umieszczono je później w kamiennym sarkofagu, otwartym, od góry, opasanym wokół żelazną kratą. Górna krata pozwalała widzieć ciało Franciszka, a ponieważ była bardzo gęsta, chroniła je przed złymi rękoma. 25 maja 1230 r. miało miejsce uroczyste przeniesienie ciała Świętego do nowej bazyliki, jemu poświęconej. Przygotowano specjalny powóz ciągnięty przez kilka par wołów, przykrytych purpurą. Na powozie umieszczono sarkofag z cenną relikwią. Pochód przeszedł głównymi ulicami Asyżu. Kiedy zbliżył się do bazyliki, grupa rycerzy, przysłana przez władze miejskie w porozumieniu z bratem Eliaszem, podeszła do powozu, wzięła sarkofag i wniosła go do świątyni, zamykając natychmiast drzwi przed braćmi i całym ludem, biorącym udział w uroczystości. Eliasz ukrył ciało św. Franciszka w otworze wydrążonym w skale pod głównym ołtarzem kościoła dolnego. Aż do czasów papieża Sykstusa IV (1471-1484) można było zobaczyć ciało Świętego dzięki małemu korytarzykowi podziemnemu, który prowadził do samego sarkofagu. Przywileju tego udzielano rzadko i tylko wielkim osobistościom, np. papieżom i przełożonym generalnym Zakonu podczas ich wizyty w klasztorze. Prawdopodobnie za pontyfikatu wspomnianego papieża zamurowano ów korytarzyk i odtąd grób stał się zupełnie niedostępny.
Dopiero pod koniec 1818 r., za pozwoleniem papieża Piusa VII, zaczęto poszukiwania tego grobu. Odkryto go 12 grudnia tegoż roku po 52 mozolnych nocach (prace były prowadzone pod posadzką i nocami ze względu na bezpieczeństwo oraz by nie stwarzać sensacji). Po kanonicznej rekognicji szczątki śmiertelne św. Franciszka zawinięto w jedwabne sukno i złożono do mosiężnej trumny, pokrytej wewnątrz cienką warstwą złota, zamkniętej na dwa klucze, z których jeden (w formie "S") został powierzony kustoszowi klasztoru, drugi natomiast (w formie "F") - biskupowi Asyżu.
Niezwłocznie przystąpiono do budowy krypty pod kościołem dolnym, w miejscu, gdzie odkryto grób. Prace trwały 5 lat. 4 października 1824 r. przeniesiono doczesne szczątki Świętego z zakrystii, gdzie były przechowywane podczas budowy krypty, i złożono je w dawnym miejscu. Mosiężna trumna spoczęła w kamiennym sarkofagu (w tym pierwotnym, jeszcze z kościoła św. Jerzego). U góry i u dołu sarkofagu położono z powrotem dwie żelazne kraty, połączone ze sobą żelaznymi prętami i zalutowane w dziesięciu miejscach.
24 stycznia 1978 r., na mocy specjalnej autoryzacji papieża Pawła VI, ponownie otwarto grób św. Franciszka. Chodziło przede wszystkim o lepsze jego zabezpieczenie, gdyż dotychczasowe zamknięcie sarkofagu nie dawało należytej gwarancji. Po dokonaniu nowej rekognicji szczątki św. Franciszka złożono w przeźroczystej trumnie z pleksiglasu, hermetycznie zamkniętej. Tę umieszczono z kolei w poprzedniej trumnie metalowej (zamkniętej na dwa klucze, jak w 1819 r.), a obydwie razem - w dawnym sarkofagu.
Kościół
Kościół górny
wysmukłością i czystością linii górna architektonicznych, jasnością, która uwypukla nadzwyczajne bogactwo malowideł, sławi chwałę św. Franciszka. Jej budowę ukończono ok. 1253 r. i należy ona do najbardziej harmonijnych dzieł gotyckich we Włoszech. Fasadę, prostą i harmonijną, zdobi piękna rozeta i portal. Dziełem Cimabuego są różne cykle fresków w transepcie, poważnie zniszczonych przez czas: Życie Matki Bożej w absydzie; epizody z życia św. Piotra i św. Pawła, Chrystus w chwale i Przemienienie - w prawym ramieniu; w lewym zaś sceny z Apokalipsy. Ołarz pochodzi z XIII w. Obszerny i wspaniały chór, który zajmuje absydę i rozszerza się na boki transeptu, można uważać, z jego stu dwoma stallami o finezyjnych dekoracjach, za epopeję pierwszych wieków franciszkańskich. W długiej serii przepięknych intarsji przedstawieni zostali święci, papieże, kardynałowie, doktorzy i znaczniejsze postacie Zakonu.